Η Ανυπακοή θα συμμετέχει στη Σύνοδο των Λαών για το Κλίμα (Peoples’ Climate Summit / Halkların İklim Zirvesi), που πραγματοποιείται στην Αττάλεια από τις 14 έως τις 18 Νοεμβρίου, παράλληλα με την 31η Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP31, 9–20 Νοεμβρίου).
Στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το κλίμα κυριαρχεί πλέον η λογική του λεγόμενου overshoot, της «υπέρβασης», που έχει γίνει η νέα κοινή γλώσσα της κλιματικής διπλωματίας. Η ιδέα είναι απλή: αφήνουμε την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη να ξεπεράσει το όριο του 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή και υποσχόμαστε ότι θα την επαναφέρουμε κάτω από αυτό αργότερα, προς το τέλος του αιώνα, με τεχνολογίες που θα αφαιρούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Λίγες εβδομάδες πριν από την COP31, η έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP) «Limiting Overshoot» παρουσίασε αυτό το σενάριο «υπέρβασης, κορύφωσης και μείωσης» ως την καλύτερη επιλογή που απομένει.
Η υπόσχεση αυτή όμως είναι επισφαλής. Οι τεχνολογίες απορρόφησης άνθρακα δεν υπάρχουν σήμερα σε μεγάλη κλίμακα. Για να μειωθεί η θερμοκρασία κατά μόλις 0,1°C θα έπρεπε να αφαιρεθούν περίπου 200 γιγατόνοι CO₂, δηλαδή όσο εκπέμπει όλος ο πλανήτης σε τέσσερα με πέντε χρόνια.
Και όσο διαρκεί η υπέρβαση, οι ζημιές δεν αναιρούνται: οι πάγοι που έλιωσαν, τα είδη που χάθηκαν και οι άνθρωποι που πέθαναν σε καύσωνες και πλημμύρες δεν επιστρέφουν όταν πέσει η θερμοκρασία. Στην πράξη, η υπόσχεση μιας μελλοντικής διόρθωσης λειτουργεί ως άδεια για να συνεχιστεί σήμερα η καύση ορυκτών καυσίμων.
Αυτή η λογική του overshoοt έχει μία συγκεκριμένη λειτουργία: την προστασία του κεφαλαίου που έχει επενδυθεί στα ορυκτά καύσιμα. Κοιτάσματα, γεωτρήσεις, αγωγοί και τερματικοί σταθμοί LNG κατασκευάζονται για να λειτουργούν και να αποφέρουν κέρδη για δεκαετίες. Αν οι εκπομπές μειώνονταν όσο απαιτεί το 1,5°C, μεγάλο μέρος αυτών των υποδομών θα έπρεπε να κλείσει πρόωρα και θα έχανε την αξία του.
Θα γινόταν, όπως λέγεται, «εγκλωβισμένα περιουσιακά στοιχεία» (stranded assets). Επειδή αυτές οι επενδύσεις είναι πλεγμένες με τράπεζες, ομόλογα, μετοχές και επενδυτικά ταμεία, η απώλεια δεν θα έπληττε μόνο τις πετρελαϊκές εταιρείες αλλά ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Γι’ αυτό, όσο πλησιάζουμε τα όρια θερμοκρασίας, τόσο δυναμώνει η πίεση να μετατεθούν τα όρια αντί να κλείσουν οι πηγές των εκπομπών. Και η ίδια πολιτική θα επαναληφθεί στο 1,7°C, έπειτα στους 2°C, και ούτω καθεξής.
Πώς μεταφράζονται αυτά στην περιοχή μας; Η Μεσόγειος είναι ένα από τα θερμά σημεία της κλιματικής κρίσης. Οι πυρκαγιές του 2021 έκαψαν την Εύβοια και το Μανάβγκατ της Αττάλειας. Κι όμως, οι κυβερνήσεις της περιοχής ανοίγουν νέα μέτωπα εξόρυξης:
- Τον Φεβρουάριο του 2026 η ελληνική κυβέρνηση υπέγραψε συμβάσεις παραχώρησης με την κοινοπραξία Chevron–HELLENiQ ENERGY για τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου, συνολικής έκτασης περίπου 47.000 τ.χλμ.
- Στο Οικόπεδο 2 του Ιονίου, όπου μπήκε η ExxonMobil, σχεδιάζεται για τον Φεβρουάριο του 2027 η πρώτη υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση στη χώρα εδώ και 40 χρόνια.
- Στην Τουρκία, τα κινήματα που διοργανώνουν τη Σύνοδο καταγγέλλουν τον «πράσινο» εξορυκτισμό: ορυχεία, ενεργειακές υποδομές και πίεση στις ακτές, στη γεωργική γη και στο νερό.
Τι διεκδικούμε στην Αττάλεια
- Καμία νέα υποδομή ορυκτών καυσίμων. Μορατόριουμ σε νέες έρευνες και γεωτρήσεις, ξεκινώντας από τις δικές μας θάλασσες: ακύρωση των παραχωρήσεων σε Κρήτη, Πελοπόννησο και Ιόνιο. Στήριξη στη Συνθήκη Μη Διάδοσης Ορυκτών Καυσίμων.
- Όχι στην υπέρβαση ως άλλοθι. Η απορρόφηση άνθρακα, οι αντισταθμίσεις και η γεωμηχανική δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη μείωση των εκπομπών στην πηγή. Όχι στις αγορές άνθρακα ως τρόπο να συνεχιστεί η καύση.
- Να πληρώσουν οι ρυπαντές, όχι να πληρωθούν. Καμία αποζημίωση στη βιομηχανία ορυκτών για τα κοιτάσματα και τις υποδομές που πρέπει να μείνουν ανεκμετάλλευτα. Τα δημόσια χρήματα να πάνε στις ανανεώσιμες πηγές, στην προσαρμογή και στο ταμείο απωλειών και ζημιών για τον Παγκόσμιο Νότο.
- Η ενέργεια σε δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο. Η μετάβαση δεν θα έρθει από το «πράσινο» κεφάλαιο, που είναι αδιάρρηκτα δεμένο με το πετρελαϊκό κεφάλαιο. Θέλουμε ενεργειακή δημοκρατία, δημόσια ιδιοκτησία και προτεραιότητα στις ανάγκες των ανθρώπων, όχι στα κέρδη.
- Αλληλεγγύη στους τοπικούς αγώνες. Τον Αύγουστο του 2023 ο λαός του Ισημερινού ψήφισε με 58% να σταματήσει η εξόρυξη πετρελαίου στο Γιασούνι του Αμαζονίου, χωρίς καμία αποζημίωση στην εταιρεία. Ήταν η πρώτη φορά που ένας λαός αποφάσισε δημοκρατικά να αφήσει ορυκτά καύσιμα στο έδαφος. Οι αγώνες ενάντια στις εξορύξεις είναι από μόνοι τους κλιματική πολιτική.
Δεν πηγαίνουμε στην Αττάλεια με αυταπάτες για το τι θα αποφασίσουν οι κυβερνήσεις.
Πηγαίνουμε γιατί, αν είναι πια αργά για το 1,5°C, τότε για τον ίδιο ακριβώς λόγο είναι αργά για να εγκαταλείψουμε τον αγώνα.
Κάθε δέκατο του βαθμού μετράει σε ζωές, σε δάση, σε θάλασσες.
Ελλάδα και Τουρκία μοιράζονται μια θάλασσα που θερμαίνεται και ακτές που καίγονται.
Οι λαοί τους πρέπει να μοιραστούν και τον αγώνα για να αλλάξουν αυτή τη συνθήκη.
